Methodiek · Voortgezet onderwijs · Voortgezet speciaal onderwijs
TOPs! voor het onderwijs
Samen werken aan een positief leer- en leefklimaat
docenten, mentoren, ondersteuners en leiding
grondhouding en herkenbaar handelen
scholing voor medewerkers
uitgewerkte bijeenkomsten
Wanneer elke docent anders reageert, voelt niemand houvast
Een leerling komt tot leren in een school waar verwachtingen duidelijk zijn, medewerkers elkaar ondersteunen en leerlingen zich gezien voelen. In de praktijk reageert de ene docent op storend gedrag, terwijl de volgende hetzelfde gedrag laat passeren. Een conflict neemt de les over en collega’s zoeken ieder hun eigen lijn.
TOPs! helpt het team om vanuit een gezamenlijke pedagogische basis te handelen: gedeelde grondhouding, gemeenschappelijke taal en herkenbaar gedrag. We verbinden het dagelijks omgaan met gedrag met lessen waarin leerlingen sociale en emotionele vaardigheden oefenen — zodat wat in de les gebeurt, de hele schooldag doorwerkt.
Opbouw van het leertraject
- 1
Online voorbereiding
Medewerkers starten met vijf online basismodules, in hun eigen tempo. Ze onderzoeken hun grondhouding, werken aan een positieve groep en leren een gezamenlijke taal. Dit is scholing voor het team — geen les voor leerlingen.
- 2
Gezamenlijke verdieping
Het team komt bij elkaar met een trainer. Jullie bespreken herkenbare situaties uit de eigen school, oefenen reacties en maken afspraken die bij jullie passen. Zo wordt online leren een gedeelde werkwijze.
- 3
Oefenen in de schoolpraktijk
Daarna past het team het geleerde toe en kijkt terug: wat werkt, wat vraagt aandacht? Het gaat om voorspelbaar reageren, positief gedrag versterken en oog houden voor wat een leerling nodig heeft.
Elke school bevindt zich in een andere ontwikkelfase. We onderzoeken eerst samen waar jullie staan, welke ambitie jullie hebben en welke volgende stap past. Daarna adviseren we een route: oriënteren, implementeren of borgen.
Wat dit jullie school oplevert
Eén taal in het hele team
Docenten, mentoren en ondersteuners handelen vanuit dezelfde pedagogische basis. Leerlingen horen in elke les hetzelfde — en nieuwe collega’s sluiten sneller aan.
Rust en voorspelbaarheid
Het team reageert herkenbaar, versterkt positief gedrag en houdt oog voor wat een leerling nodig heeft. Dat geeft duidelijkheid in de klas én houvast voor docenten.
Oefenen dat doorwerkt
Wat in de les geoefend wordt, krijgt betekenis in de rest van de schooldag. Zo draagt TOPs! bij aan sociale veiligheid — en, als aanvulling, aan burgerschapsvaardigheden.
Benieuwd wat past bij jullie school of team?
In een korte kennismaking kijken we waar jullie staan en welke volgende stap zinvol is — oriënteren, implementeren of borgen.
Lessen voor leerlingen
Vanuit de gezamenlijke basis kan de school werken met het TOPs!-lesprogramma: 49 uitgewerkte bijeenkomsten van een lesuur. Startbijeenkomsten bouwen een veilige groepscultuur op; daarna komen vier soorten bijeenkomsten terug. Leerlingen leren belemmerende gedachten (‘denkfouten’) herkennen en vervangen door helpende gedachten (‘TOP-gedachten’) — in dezelfde taal als het team.
Omgaan met boosheid
Leerlingen herkennen wat boosheid oproept, onderzoeken hun gedachten en oefenen manieren om hun reactie bij te sturen.
Sociale vaardigheden
Oefenen met situaties als een klacht uiten, omgaan met groepsdruk en rustig reageren op een lastige situatie.
Moreel redeneren
Keuzes en dilemma’s bespreken, zich verplaatsen in anderen en de gevolgen van handelen onderzoeken.
TIP-bijeenkomsten
Eigen ervaringen bespreken en elkaar helpen met vragen, tips en oplossingen. De trainer begeleidt het groepsproces.
Het TOPs!-kompas: drie routes
We groeien niet in één sprong naar een schoolbrede cultuur. Het kompas helpt om bewust de stap te kiezen die nu past.
Oriënteren
Kennismaken met TOPs! en de TOPs!-taal via inspiratie, een workshop, een demonstratieles of een adviesgesprek.
Implementeren
Het lesprogramma of de TOPs!-taal in de praktijk brengen: pilotklas, coaching, intervisie of teamtraining.
Borgen
TOPs! onderdeel maken van de schoolcultuur: kartrekkers opleiden, nieuwe medewerkers inwerken, ouderbijeenkomsten.
Wat dit van jullie vraagt
Draagvlak in het team, een zichtbare rol voor de leiding, tijd om samen te leren, en vaste trainers voor het lesprogramma.
Onderbouwing
TOPs! is door Stichting 180 ontwikkeld. De eerste handleidingen verschenen in 2013 en zijn in 2022 verbeterd met een klankbordgroep uit de onderwijspraktijk.
TOPs! bouwt voort op EQUIP en combineert cognitieve gedragstherapie, moreel redeneren (Kohlberg) en Positive Peer Culture (TIP-bijeenkomsten).
Wat scholen vaak willen weten
Wat is TOPs! in het kort?
TOPs! is een aanpak van Stichting 180 voor een positief leer- en leefklimaat in het voortgezet onderwijs. Het team bouwt aan een gezamenlijke pedagogische basis en taal. Leerlingen oefenen in lessen met omgaan met boosheid, sociale vaardigheden en moreel redeneren. Wat ze oefenen komt terug in de rest van de schooldag.
Voor wie is TOPs! bedoeld?
Voor schoolteams in het vo en vso: docenten, mentoren, ondersteunend personeel en leidinggevenden. Het lesprogramma is bedoeld voor leerlingen van 12 tot 24 jaar en kan ook in het mbo worden gebruikt. We stemmen de toepassing af op de leerlingen en de onderwijscontext.
Is blended leren de hoofdboodschap?
Nee. De hoofdboodschap is een positief leer- en leefklimaat dat het schoolteam draagt. Online modules en gezamenlijke verdieping maken de aanpak toegankelijk — ze zijn het middel, niet het doel.
Hoeveel tijd kost TOPs! per week?
Een bijeenkomst van het lesprogramma duurt een lesuur (45 tot 60 minuten). Optimaal zijn drie bijeenkomsten per week, het minimum is één. Het basisaanbod telt 49 uitgewerkte bijeenkomsten. Voor het team komt daar tijd bij voor de online voorbereiding en de gezamenlijke verdieping. De planning stemmen we met jullie af.
Wie voert het lesprogramma uit?
Vaste trainers, die daarvoor de opleiding tot TOPs!-trainer volgen (vier dagen, ook op maat). De vijf online basismodules zijn bedoeld voor medewerkers en zijn geen trainersopleiding. Bij Opleidingsdata staan de komende opleidingen.
Werkt TOPs! ook voor leerlingen met een licht verstandelijke beperking?
Ja. De bijeenkomsten kenmerken zich dan door eenvoudiger taalgebruik, meer herhaling en meer actieve werkvormen. Bespreek met ons of het past bij jullie leerlingen.
Kunnen leerlingen tussentijds instromen?
Ja. TOPs! is zo opgezet dat een leerling op ieder moment in het programma kan instromen. Idealiter doorloopt een leerling het hele programma.
Hoe betrekken we ouders?
TOPs! bevat ouderbijeenkomsten. Zo weten ouders of verzorgers waar leerlingen mee oefenen en kunnen zij dat thuis ondersteunen.
Hoe sluit TOPs! aan bij burgerschapsonderwijs?
Burgerschap is een aanvullende verbinding, geen hoofdingang. TOPs! sluit aan bij een groot deel van de burgerschapsgerelateerde kerndoelen en bij de zeven bouwstenen van de SLO. Leerlingen oefenen vaardigheden zoals een standpunt onderbouwen, rekening houden met anderen en verschillen van inzicht bespreken — in een school waar leerlingen rekening met elkaar houden.
Past TOPs! voor het onderwijs bij jullie situatie?
Wil je verkennen wat jouw team en leerlingen nodig hebben? Bespreek de mogelijkheden met Arjo Haasnoot — vrijblijvend.